محمد مهريار

214

فرهنگ جامع نامها و آباديهاى كهن اصفهان ( فارسى )

نهرها ( ماديها ) به‌هرحال بندى در جلو رودخانه لازم بود متوجه مىشويم كه نامگذارى با « بند » نامطلوب نيست و در اطراف ايران امكنهء بسيارى با « بند » و تركيبات ديگر آمده است مثل بند ( اروميه ، گرگان ) ، بندآبدان ( سيرجان ) ، بندار ( اسلام‌آباد ) ، بنداران ( جيرفت ) و بندآزان ( تفت ) و غيره و غيره ، بنابراين جزء اول اين واژه « بند » به فتح اول است و در نامهاى بسيار مورد استعمال دارد . بايد دانست كه واژه‌هايى كه حرف اصلى آنها در سير تطور تغيير نمىكند اكثر اوقات اعراب آنها دگرگون مىشود ، فتحه به ضمه و امثال آن ، در اينجا نيز همين صورت اتفاق افتاده و « بند » با فتح اول در سير تطور به صورت « بند » با كسر اول در آمده است اما جزء دوم « ارت » همان است كه مكرر در اسامى « اسپارت » ، « پينارت » ، « گورت » ديده‌ايم و در امثلهء مختلف در نام ديه‌ها واقع شده و به معناى پاك و مقدس و امثال اينهاست و بندارت به صورت اصلى زبان بنياد بندارت يعنى بند مقدس يا « بند » مربوط به مقدس و يا مردان مقدس و از اين‌رو است كه امكان وابستگى آن را به آتشكده و آتشگاه و مقدسين به نظر مىآورد . بند جنديج Band - e Jondij جنديج بندى است كه به فاصلهء سه چهار فرسنگ از بند مروان رو به طرف مشرق قرار دارد . در طومار مىخوانيم : « جنب املاك سروشان بند سنگى مشترك با " سيان " و " هرخود " هفت سهم . . . » اين بند از بند مروان مرتفع‌تر است و تخمينا سه ، چهار متر ارتفاع دارد . همچنان‌كه نامش نشان مىدهد ، خود بند نيز بسيار قديمى و كهن است . از روى ديه‌هايى كه از اين ديه مشروب مىشود مثل فارفاآن ، كفران ، جندان ، آز ، كفرود و غيره نيز قدمت آن معلوم مىشود ، چون‌كه اين اسامى همه كهن است و معانى دقيق و دل‌انگيز دارد و تركيب آنها نيز از نظر واژه‌شناسى همه بديع است . ببينيم جنديج يعنى چه . واژه‌شناسى : « جند » ، همان واژهء كهن « گند » است كه از آن امروز گندآور به معناى پهلوان و قهرمان در فارسى رايج است . اين واژه ، « گند » و « كند » هر دو تلفظ مىشود و با تحقيقاتى كه واژه‌شناسان امروز كرده‌اند به هر دو صورت با « گ » فارسى و « ك » عربى رايج است و در تعريب « جند » شده است ، ولى باز به همان معنى است . در روزگاران كهن نامگذارى با اين